ئۇيغۇرچە    Uyghurche    Уйғурчә   
  • 2018 - يىلى 26 - ئاۋغۇست فاتىھ سۇلتان مەھمەت ئۇنىۋېرسىتېتى توپكاپى مەۋلەۋىخانىسىدا «ئۇيغۇرلار دۇچ كېلىۋاتقان خىرىسلار ۋە ھەل قىلىش يوللىرى مۇھاكىمە يىغىنى» ھەققىدە خۇلاسە دوكىلاتى قىلىندى. ...
سىزنىڭ ئورنىڭىز: باشبەت » ئاكادېمىيە » «شەرقىي تۈركىستان ئىستىقلال مارىشىنىڭ ئەسلى تېكىستى» ھەققىدە

«شەرقىي تۈركىستان ئىستىقلال مارىشىنىڭ ئەسلى تېكىستى» ھەققىدە

مۇھاجىرەتتىكى شەرقىي تۈركىستان تەشكىلاتلىرى ۋە ئۇيغۇر پائالىيەتچىلەرگە مۇراجىئەت

ھەممىمىزگە ئايان بولغىنىدەك، 1933-يىلى 12-نويابىردا قەشقەردە قۇرۇلغان «شەرقىي تۈركىستان ئىسلام جۇمھۇرىيىتىنىڭ ئىستىقلال مارشى»، يېقىنقى زامان ئۇيغۇر مىللىي مائارىپ ئاقارتىش ھەرىكىتىنىڭ يولباشچىسى مەرھۇم مىللىي شائىرىمىز مەمتىلى تەۋپىق ئەپەندى تەرىپىدىن يېزىلغان. نۆۋەتتە مەمتىلى تەۋپىق ئەپەندىنىڭ ئوقۇغۇچىلىرى ۋە ئۇلارنىڭ ئەۋلاتلىرى تەرىپىدىن تەمىنلەنگەن ئىستىقلال مارشىنىڭ پەرقلىق نۇسخىلىرى مەۋجۇت بولۇپ، مارش تېكىستىدە بەزى مىسرا ۋە سۆزلەردە روشەن پەرقلەر مەۋجۇت.

دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى، ھەرقايسى شەرقىي تۈركىستان تەشكىلاتلىرى ۋە ئاكتىپ ئۇيغۇر پائالىيەتچىلەر يېقىندىن بۇيان شەرقىي تۈركىستان ئىستىقلال مارشىنىڭ خەلقىمىز ئارىسىدا ئومۇملىشىشى ۋە قايتا جاراڭلىشى ئۈچۈن تىرىشچانلىق كۆرسىتىۋاتقان بىر پەيتتە، بىر-بىرىدىن پەرقلىق ئەسلى تېكىستلەرنى سېلىشتۇرۇپ، ئىستىقلال مارشىنىڭ ئەسلىسىگە سادىق بولۇش پىرىنسىپىغا ئەمەل قىلغان ئاساستا قايتا رەتلەپ چىقىپ، مەزمۇن ۋە قۇرۇلما جەھەتتىن ئەڭ مۇۋاپىق بولغىنىنى بىرلىككە كەلتۈرۈش تولىمۇ زۆرۈر بولماقتا.

دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنىڭ «ئىستىقلال مارشى مۇكاپاتى» چاقىرىقىدا تەمىنلىگەن «ئىستىقلال مارشىنىڭ ئەسلى تېكىستى» تۆۋەندىكىچە[1]:

ﻗﯘﺭﺗﯘﻟﯘﺵ ﻳﻮﻟﯩﺪﺍ ﺳﯘﺩﻩﻙ ﺋﺎﻗﺘﻰ ﺑﯩﺰﻧﯩﯔ ﻗﺎﻧﯩﻤﯩﺰ،
ﺳﻪﻥ ﺋﯜﭼﯜﻥ ﺋﻪﻱ ﻳﯘﺭﺗﯩﻤﯩﺰ، ﺑﻮﻟﺴﯘﻥ ﭘﯩﺪﺍ ﺑﯘ ﺟﺎﻧﯩﻤﯩﺰ.

ﻗﺎﻥ ﻛﯧﭽﯩﭗ ﮪﻪﻡ ﺟﺎﻥﺑﯧﺮﯨﭗ، ﺋﺎﺧﯩﺮ ﻗﯘﺗﯘﻟﺪﯗﺭﺩﯗﻕ ﺳﯧﻨﻰ،
ﻗﯘﺗﻘﯘﺯﯗﺷﻘﺎ ﻗﻪﻟﺒﯩﻤﯩﺰﺩﻩ ﺑﺎﺭ ﺋﯩﺪﻯ ﺋﯩﻤﺎﻧﯩﻤﯩﺰ.

ﻳﯘﺭﺗﯩﻤﯩﺰ ﺑﯩﺰ ﻳﯜﺯ-ﻛﯚﺯﯗﯕﻨﻰ ﻗﺎﻥ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﭘﺎﻛﯩﺰﻟﯩﺪﯗﻕ،
ﺋﻪﻣﺪﻯ ﮪﯩﭻ ﻛﯩﺮﻟﻪﺗﻤﯩﮕﻪﻳﻤﯩﺰ، ﭼﯜﻧﻜﻰ ﺗﯜﺭﻛﺘﯘﺭ ﻧﺎﻣﯩﻤﯩﺰ.

ﻳﺎﺭﯗ ﮪﻪﻣﺪﻩﻡ ﺑﻮﻟﺪﻯ ﺑﯩﺰﻧﯩﯔ ﮪﯩﻤﻤﯩﺘﯩﻤﯩﺰ ﺳﻪﻥ ﺋﯜﭼﯜﻥ،
ﺩﯗﻧﻴﺎﻧﻰ ﺳﻮﺭﯨﻐﺎﻥ ﺋﯩﺪﻯ ﮪﯩﻤﻤﻪﺕ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺋﻪﺟﺪﺍﺩﯨﻤﯩﺰ.

ﺋﺎﺗﯩﻠﻼ، ﭼﯩﯖﮕﯩﺰ، ﺗﯚﻣﯜﺭ ﺩﯗﻧﻴﺎﻧﻰ ﺗﯩﺘﺮﻩﺗﻜﻪﻥ ﺋﯩﺪﻯ،
ﺟﺎﻥ ﺑﯧﺮﯨﭗ ﺷﺎﻥ ﺋﺎﻟﯩﻤﯩﺰ، ﺑﯩﺰ ﮪﻪﻡ ﺋﯘﻻﺭ ﺋﻪﯞﻻﺩﻯ ﺑﯩﺰ.

ﺋﺎﺗﯩﻼﺭﻧﯩﯔ ﺟﻪﯕﻠﯩﺮﻯ ﺋﯚﭼﻤﻪﻳﺪﯗ ﺗﺎﺭﯨﺦ ﺑﯧﺘﯩﺪﯨﻦ،
ﺋﯚﺭﻟﯩﮕﻪﻥ ﻳﺎﻟﻘﯘﻥ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﭘﺎﻛﻼﻧﺪﻯ ﺑﻪﻟﻜﯩﻢ ﻧﺎﻣﯩﻤﯩﺰ.

ﭼﯩﻘﺘﻰ ﺟﺎﻥ ﮪﻪﻡ ﺋﺎﻗﺘﻰ ﻗﺎﻥ ﺑﻮﻟﺪﻯ ﻳﺎﯞﺩﯨﻦ ﺋﻪﻝ ﺋﺎﻣﺎﻥ،
ﻳﺎﺷﯩﺴﯘﻥ ﮪﯩﭻ ﺋﯚﻟﻤﯩﺴﯘﻥ ﮔﯜﺯﻩﻝ ﺋﯩﺴﺘﯩﻘﺒﺎﻟﯩﻤﯩﺰ.

ﻳﺎﺷﯩﺴﯘﻥ ﻣﯩﯔ ﻳﺎﺷﯩﺴﯘﻥ ﭘﺎﺭﻻﻕ ﺋﯩﺴﺘﯩﻘﺒﺎﻟﯩﻤﯩﺰ!

يۇقارىدا تەمىنلەنگەن «ئىستىقلال مارشىنىڭ ئەسلى تېكىستى» دە بولسا:

ﺋﺎﺗﯩﻼﺭﻧﯩﯔ ﺟﻪﯕﻠﯩﺮﻯ ﺋﯚﭼﻤﻪﻳﺪﯗ ﺗﺎﺭﯨﺦ ﺑﯧﺘﯩﺪﯨﻦ،
ﺋﯚﺭﻟﯩﮕﻪﻥ ﻳﺎﻟﻘﯘﻥ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﭘﺎﻛﻼﻧﺪﻯ ﺑﻪﻟﻜﯩﻢ ﻧﺎﻣﯩﻤﯩﺰ.

دەپ ئېلىنغان بولۇپ، بۇ مىسرالار دىققەتسىزلىكتىن باشقا مىسرالار بىلەن ئارلىشىپ كېتىپ، مەزمۇن جەھەتتىن بىر-بىرىگە ماس كەلمىگەن. مەمتىلى تەۋپىق ئەپەندىنىڭ بېقىۋالغان پەرزەنتى ۋە ئىزچىلىرىدىن بىرى بولغان مىرئەخمەت سېيىت ئەپەندى تەرىپىدىن تەمىنلەنگەن «شەرقىي تۈركىستان ئىستىقلال مارشىنىڭ ئەسلى تېكىستى» ۋە ئەركىن ئاسىيا رادىئوسى ئۇيغۇر بۆلۈمىدىن تارقىتىلغان «يورۇق ساھىللار» سەھىپىسىنىڭ 8-سانىدىكى «شەرقىي تۈركىستان ئىستىقلال مارشىنىڭ ئەسلى تېكىستى»، ھەمدە باشقا مەنبەلەردىكى ئەسلى تېكىستلەردە تۆۋەندىكىدەك ئېلىنغان:  

ﺋﺎﺗﯩﻼﺭﻧﯩﯔ ﺟﻪﯕﻠﯩﺮﻯ ﺋﯚﭼﻤﻪﻳﺪﯗ ﺗﺎﺭﯨﺦ ﺑﯧﺘﯩﺪﯨﻦ،
نەسلى قالدى جەڭگىۋار، بىز ئۇنىڭ ئەۋلادى بىز.

مارشنىڭ 3-كوپىلىتىدىكى «ﺋﺎﺗﯩﻠﻼ، ﭼﯩﯖﮕﯩﺰ، ﺗﯚﻣﯜﺭ ﺩﯗﻧﻴﺎﻧﻰ ﺗﯩﺘﺮﻩﺗﻜﻪﻥ ﺋﯩﺪﻯ، ﺟﺎﻥ ﺑﯧﺮﯨﭗ ﺷﺎﻥ ﺋﺎﻟﯩﻤﯩﺰ، ﺑﯩﺰ ﮪﻪﻡ ﺋﯘﻻﺭ ﺋﻪﯞﻻﺩﻯ بىز.» دىگەن مىسرالار مەمتىلى تەۋپىق ئەپەندىنىڭ بېقىۋالغان پەرزەنتى ۋە ئىزچىلىرىدىن بىرى بولغان مىرئەخمەت سېيىت ئەپەندى تەرىپىدىن تەمىنلەنگەن «شەرقىي تۈركىستان ئىستىقلال مارشىنىڭ ئەسلى تېكىستى» دە ۋە باشقا بىر قانچە مەنبەلەردىمۇ تىلغا ئېلىنمىغان. ھەم بۇ مىسرالارنى ئىشلىتىشمۇ ھازىر تالاش – تارتىشقا سەۋەب بولماقتا.

مىرئەخمەت سېيىت تەرىپىدىن تەمىنلەنگەن «شەرقىي تۈركىستان ئىستىقلال مارشىنىڭ ئەسلى تېكىستى»[2]:

ﻗﯘﺭﺗﯘﻟﯘﺵ ﻳﻮﻟﯩﺪﺍ ﺳﯘﺩﻩﻙ ﺋﺎﻗﺘﻰ ﺑﯩﺰﻧﯩﯔ ﻗﺎﻧﯩﻤﯩﺰ،
ﺳﻪﻥ ﺋﯜﭼﯜﻥ ﺋﻪﻱ ﻳﯘﺭﺗﯩﻤﯩﺰ، ﺑﻮﻟﺴﯘﻥ ﭘﯩﺪﺍ ﺑﯘ ﺟﺎﻧﯩﻤﯩﺰ.

ﻗﺎﻥ ﻛﯧﭽﯩﭗ ﮪﻪﻡ ﺟﺎﻥﺑﯧﺮﯨﭗ، ﺋﺎﺧﯩﺮ ﻗﯘﺗﯘﻟﺪﯗﺭﺩﯗﻕ ﺳﯧﻨﻰ،
قەلبىمىزدە ﻗﯘرتۇلۇﺷﻘﺎ ﺑﺎﺭ ﺋﯩﺪﻯ ﺋﯩﻤﺎﻧﯩﻤﯩﺰ.

ﻳﯘﺭﺗﯩﻤﯩﺰ ﺑﯩﺰ ﻳﯜﺯ-ﻛﯚﺯۈﯕﻨﻰ ﻗﺎﻥ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﭘﺎﻛﯩﺰﻟﯩﺪﯗﻕ،
ﺋﯚﺭﻟﯩﮕﻪﻥ ﻳﺎﻟﻘﯘﻥ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﭘﺎﻛﻼﻧﺪﻯ بەلكى ﻧﺎﻣﯩﻤﯩﺰ.

ﻳﺎﺭۇ ﮪﻪﻣﺪﻩﻡ ﺑﻮﻟﺪﻯ ﺑﯩﺰﻧﯩﯔ ﮪﯩﻤﻤﯩﺘﯩﻤﯩﺰ ﺳﻪﻥ ﺋﯜﭼﯜﻥ،
شانۇ-شۆھرەتلىك ئىدى ھىممەت بىلەن ئەجدادىمىز.

ﺋﺎﺗﯩﻼﺭﻧﯩﯔ ﺟﻪﯕﻠﯩﺮﻯ ﺋﯚﭼﻤﻪﻳﺪﯗ ﺗﺎﺭﯨﺦ ﺑﯧﺘﯩﺪﯨﻦ،
نەسلى قالدى جەڭگىۋار، بىز ئۇنىڭ ئەۋلادى بىز.

ﭼﯩﻘﺘﻰ ﺟﺎﻥ ﮪﻪﻡ ﺋﺎﻗﺘﻰ ﻗﺎﻥ، ﺑﻮﻟﺪﻯ دۈشمەندىن ﺋﻪﻝ ﺋﺎﻣﺎﻥ،
ﻳﺎﺷﯩﺴﯘﻥ ﻣﯩﯔ ﻳﺎﺷﯩﺴﯘﻥ ﭘﺎﺭﻻنسۇن ﺋﯩﺴﺘﯩﻘﺒﺎﻟﯩﻤﯩﺰ!

يۇقارىقى مارشنىڭ 3-كوپىلىتى «قەلبىمىزدە ﻗﯘرتۇلۇﺷﻘﺎ ﺑﺎﺭ ﺋﯩﺪﻯ ﺋﯩﻤﺎﻧﯩﻤﯩﺰ.» دەپ ئېلىنغان، ئەمما د ۇ ق تەمىنلىگەن ئەسلى تېكىستتە ئىپادىلەنگىنىدەك «ﻗﯘﺗﻘﯘﺯﯗﺷﻘﺎ ﻗﻪﻟﺒﯩﻤﯩﺰﺩﻩ ﺑﺎﺭ ﺋﯩﺪﻯ ﺋﯩﻤﺎﻧﯩﻤﯩﺰ.» دەپ ئېلىنىشى مەنا بىردەكلىكى جەھەتتىن تېخىمۇ مۇۋاپىق دەپ قارالدى. يەنە مارشنىڭ 4- ۋە 5- مىسرالىرىدىكى «يۇرتىمىز بىز يۈز-كۆزۈڭنى قان بىلەن پاكىزلىدۇق، ئۆرلىگەن يالقۇن بىلەن پاكلاندى بىزنىڭ نامىمىز.» دىگەن مىسرالار، د ۇ ق تەرىپىدىن تەمىنلەنگەن ئەسلى تېكىستتە دېيىلگىنىدەك «ﻳﯘﺭﺗﯩﻤﯩﺰ ﺑﯩﺰ ﻳﯜﺯ-ﻛﯚﺯﯗﯕﻨﻰ ﻗﺎﻥ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﭘﺎﻛﯩﺰﻟﯩﺪﯗﻕ، ﺋﻪﻣﺪﻯ ﮪﯩﭻ ﻛﯩﺮﻟﻪﺗﻤﯩﮕﻪﻳﻤﯩﺰ، ﭼﯜﻧﻜﻰ ﺗﯜﺭﻛﺘﯘﺭ ﻧﺎﻣﯩﻤﯩﺰ.» دەپ ئېلىنغىنى مەنا جەھەتتىن تېخىمۇ مۇۋاپىق دەپ قارالدى.

ئەركىن ئاسىيا رادىئوسى ئۇيغۇر بۆلۈمىدىن تارقىتىلغان يورۇق ساھىللارنىڭ 8-سانىدىكى «شەرقىي تۈركىستان ئىستىقلال مارشىنىڭ ئەسلى تېكىستى» [3]:

قۇتۇلۇش يولىدا
(شەرقىي تۈركىستان ئىستىقلال مارشى)

مەمتىلى توختاجى (تەۋپىق)

قۇتۇلۇش يولىدا سۇدەك ئاقتى بىزنىڭ قېنىمىز،
سەن ئۈچۈن ئەي يۇرتىمىز پىدا بولسۇن جېنىمىز.
قان كېچىپ ھەم جان بېرىپ ئاخىر قۇتۇلدۇردۇق سېنى،
قۇتۇلۇشقا قەلبىمىزدە بار ئىدى ئىمانىمىز.

يۇرتىمىز بىز يۈز-كۆزۈڭنى قان بىلەن پاكىزلىدۇق،
ئۆرلىگەن يالقۇن بىلەن پاكلاندى بىزنىڭ نامىمىز.
يارۇ-ھەمدەم بولدى بىزنىڭ ھىممىتىمىز سەن ئۈچۈن،
شانۇ-شەۋكەتلىك ئىدى ھىممەت بىلەن ئەجدادىمىز.

ئاتىلارنىڭ جەڭلىرى ئۆچمەيدۇ تارىخ بېتىدىن،
نەسلى قالدى جەڭگىۋار بىز ئۇنىڭ ئەۋلادى بىز.
چىقتى جان ھەم ئاقتى قان، بولدى ياۋدىن ئەل ئامان،
ياشىسۇن! مىڭ ياشىسۇن!! گۈزەل ئىستىقبالىمىز.

يۇقارىقى مارشنىڭ 3-كوپىلىتى «ﻗﯘتۇلۇﺷﻘﺎ قەلبىمىزدە ﺑﺎﺭ ﺋﯩﺪﻯ ﺋﯩﻤﺎﻧﯩﻤﯩﺰ.» دەپ ئېلىنغان، بۇ مىسرانىڭ ئوخشاشلا د ۇ ق تەمىنلىگەن ئەسلى تېكىستتە ئىپادىلەنگىنىدەك «ﻗﯘﺗﻘﯘﺯﯗﺷﻘﺎ ﻗﻪﻟﺒﯩﻤﯩﺰﺩﻩ ﺑﺎﺭ ﺋﯩﺪﻯ ﺋﯩﻤﺎﻧﯩﻤﯩﺰ.» دەپ ئېلىنىشى مەنا بىردەكلىكى جەھەتتىن تېخىمۇ مۇۋاپىق دەپ قارالدى. يەنە مارشنىڭ 4- ۋە 5- مىسرالىرىدىكى «يۇرتىمىز بىز يۈز-كۆزۈڭنى قان بىلەن پاكىزلىدۇق، ئۆرلىگەن يالقۇن بىلەن پاكلاندى بىزنىڭ نامىمىز» دىگەن مىسرالار، د ۇ ق تەرىپىدىن تەمىنلەنگەن ئەسلى تېكىستتە دېيىلگىنىدەك «ﻳﯘﺭﺗﯩﻤﯩﺰ ﺑﯩﺰ ﻳﯜﺯ-ﻛﯚﺯﯗﯕﻨﻰ ﻗﺎﻥ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﭘﺎﻛﯩﺰﻟﯩﺪﯗﻕ، ﺋﻪﻣﺪﻯ ﮪﯩﭻ ﻛﯩﺮﻟﻪﺗﻤﯩﮕﻪﻳﻤﯩﺰ، ﭼﯜﻧﻜﻰ ﺗﯜﺭﻛﺘﯘﺭ ﻧﺎﻣﯩﻤﯩﺰ.» دەپ ئېلىنغىنى مەنا جەھەتتىن تېخىمۇ مۇۋاپىق دەپ قارالدى.

ۋەتەن ئىچىدە يولغا قويۇلغان «كەڭساي تور مۇنبىرى» دە ئېلان قىلىنغان «مىللىي ئارمىيىنىڭ مارشى» تۆۋەندىكىچە[4]:

قۇتۇلۇش يولىدا سۇدەك ئاقتى بىزنىڭ قېنىمىز،
سەن ئۈچۈن ئەي يۇرتىمىز پىدا بولسۇن جىنىمىز.
قان كېچىپ ھەم جان بېرىپ ئاخىر قۇتۇلدۇردۇق سېنى،
قۇتۇلۇشقا قەلبىمىزدە بار ئەھدى-ئىمانىمىز.

يۇرتىمىز بىز يۈز-كۆزۈڭنى قان بىلەن پاكىزلىدۇق،
ئۆرلىگەن يالقۇن بىلەن پاكلاندى بىزنىڭ نامىمىز.
يارۇ-ھەمدەم بولدى بىزنىڭ ھىممىتىمىز سەن ئۈچۈن،
شانۇ-شەۋكەتلىك ئىدى ھىممەت بىلەن ئەجدادىمىز.

ئاتىلارنىڭ جەڭلىرى ئۆچمەيدۇ تارىخ بېتىدىن،
نەسلى قالدى جەڭگىۋار بىز ئۇنىڭ ئەۋلادى بىز.
چىقتى جان ھەم ئاقتى قان، بولدى ياۋدىن ئەل ئامان،
ياشىسۇن! مىڭ ياشىسۇن! گۈزەل ئىستىقبالىمىز…

يەنە يۇقارىقى مارشنىڭ 3-كوپىلىتى «ﻗﯘتۇلۇﺷﻘﺎ قەلبىمىزدە ﺑﺎﺭ ئەھدى – ﺋﯩﻤﺎﻧﯩﻤﯩﺰ.» دەپ ئېلىنغان، بۇ يەردە باشقا ئەسلى تېكىستلىرىنىڭ ھىچ بىرىدە مەۋجۇت بولمىغان «ئەھدى» سۆزى دىققەت تارتىدۇ. بۇ مىسرامۇ ئوخشاشلا د ۇ ق تەمىنلىگەن ئەسلى تېكىستتە ئىپادىلەنگىنىدەك «ﻗﯘﺗﻘﯘﺯﯗﺷﻘﺎ ﻗﻪﻟﺒﯩﻤﯩﺰﺩﻩ ﺑﺎﺭ ﺋﯩﺪﻯ ﺋﯩﻤﺎﻧﯩﻤﯩﺰ.» دەپ ئېلىنىشى مەنا بىردەكلىكى جەھەتتىن تېخىمۇ مۇۋاپىق دەپ قارالدى. يەنە مارشنىڭ 4- ۋە 5- مىسرالىرىدىكى «يۇرتىمىز بىز يۈز-كۆزۈڭنى قان بىلەن پاكىزلىدۇق، ئۆرلىگەن يالقۇن بىلەن پاكلاندى بىزنىڭ نامىمىز» دىگەن مىسرالار، د ۇ ق تەمىنلىگەن ئەسلى تېكىستتە دېيىلگىنىدەك «ﻳﯘﺭﺗﯩﻤﯩﺰ ﺑﯩﺰ ﻳﯜﺯ-ﻛﯚﺯﯗﯕﻨﻰ ﻗﺎﻥ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﭘﺎﻛﯩﺰﻟﯩﺪﯗﻕ، ﺋﻪﻣﺪﻯ ﮪﯩﭻ ﻛﯩﺮﻟﻪﺗﻤﯩﮕﻪﻳﻤﯩﺰ، ﭼﯜﻧﻜﻰ ﺗﯜﺭﻛﺘﯘﺭ ﻧﺎﻣﯩﻤﯩﺰ.» دەپ ئېلىنغىنى مەنا جەھەتتىن تېخىمۇ مۇۋاپىق دەپ قارالدى.

شەرقىي تۈركىستانلىق ھايات شاھىتلىرىمىزدىن ئامېرىكىدىكى غولامىدىن پاختا ئەپەندى مارشنىڭ پەقەت بىرلا كۇبلېتىنى خاتىرلىيەلىگەن بولۇپ، ئۇ تەمىنلىگەن «شەرقىي تۈركىستان ئىستىقلال مارشىنىڭ ئەسلى تېكىستى» تۆۋەندىكىچە:

قۇتۇلۇش يولىدا سۇدەك ئاقتى بىزنىڭ قانىمىز،
سەن ئۈچۈن ئەي يۇرتىمىز بولسۇن پىدا بۇ جانىمىز.
ﺋﺎﺗﯩﻠﻼ، ﭼﯩﯖﮕﯩﺰ، ﺗﯚﻣﯜﺭ، ﺩﯗﻧﻴﺎﻧﻰ ﺗﯩﺘﺮﻩﺗﻜﻪﻥ ﺋﯩﺪﻯ،
ﺑﯩﺰ ﺋﯘنىڭ ﺋﻪﯞﻻﺩﻯ بىز، بولسۇن پىدا مىڭ جانىمىز.

ئۆمرىنىڭ كۆپ قىسمىنى شەرقىي تۈركىستاننىڭ مىللىي مۇستەقىللىقىنى ئەسلىگە كەلتۈرۈشكە بېغىشلىغان غۇلامىدىن پاختا ئەپەندىمۇ ئىستىقلال مارشىنى تولۇق ئېسىگە ئالالمىغان ۋە مىسرالارنى بىر-بىرىگە ئالماشتۇرۇپ ئېسىدە تۇتىۋالغان. دىمەك بۇنىڭدىن مويىسپىت ئىزچىلارنىڭ ھەممىسىنىڭ تەمىنلىگەن «شەرقىي تۈركىستان ئىستىقلال مارشى ئەسلى تېكىستى» لىرىنى تولۇق ۋە توغرا ئىسىدە تۇتتى دەپ كېسىپ ئېيىتىشقا بولمايدىغانلىقىنى كۆرۈۋالالايمىز.

مۇسا تۈركىستانىنىڭ «ئۇلۇغ تۈركىستان پاجىئەسى» نامىلىق كىتابىنىڭ  58-بېتىدە مەرغىلانلىق تۇرغۇنجان ئابدۇرېھىم ئوغلى تولۇئىي تەمىنلىگەن «شەرقىي تۈركىستان ئىستىقلال مارشىنىڭ ئەسلى تېكىستى»  تۆۋەندىكىچە[5]:

ﻗﯘﺗﯘﻟﯘﺵ ﻳﻮﻟﯩﺪﺍ ﺳﯘﺩﻩﻙ ﺋﺎﻗﺘﻰ ﺑﯩﺰﻧﯩﯔ ﻗﺎﻧﯩﻤﯩﺰ،
ﺳﻪﻥ ﺋﯜﭼﯜﻥ ﺋﻪﻱ ﻳﯘﺭﺗﯩﻤﯩﺰ، ﺑﻮﻟﺴﯘﻥ پىدﺍ ﺑﯘ ﺟﺎﻧﯩﻤﯩﺰ.

ﻳﯘﺭﺗﯩﻤﯩﺰ ﺑﯩﺰ ﻳﯜﺯ-ﻛﯚﺯۈﯕﻨﻰ ﻗﺎﻥ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﭘﺎﻛﯩﺰﻟﯩﺪﯗﻕ،
ئەمدى بىز كىرلەتمىگەيمىز، چۈنكى تۈرك ئەۋلادى بىز.

ﻳﺎﺭ ﮪﻪﻣﺪﻩﻡ ﺑﻮﻟﺪﻯ ﺑﯩﺰﻧﯩﯔ ھىممەتىمىز ﺳﻪﻥ ﺋﯜﭼﯜﻥ،
قولىمىزدا قۇتۇلۇشقا بار ئىدى ئىمانىمىز.

ئاتىللا، چىڭگىز، تېمۇر دۇنيانى تىتىرەتكەن ئىدى،
جان بېرىپ نام ئالارمىز، بىز ھەم ئۇلار ئەۋلادىمىز.

ﭼﯩﻘﺘﻰ ﺟﺎﻥ ﮪﻪﻡ ﺋﺎﻗﺘﻰ ﻗﺎﻥ، دۈشمەندىن بولدى ﺋﻪﻝ ﺋﺎﻣﺎﻥ،
ﻳﺎشاسۇن، ھىچ ئۆچمەسۇن، ﭘﺎﺭﻻنسۇن ﺋﯩﺴﺘﯩﻘﺒﺎﻟﯩﻤﯩﺰ!

يۇقارىقى مارشنىڭ 4-مىسراسىدا «ئەمدى بىز كىرلەتمىگەيمىز، چۈنكى تۈرك ئەۋلادى بىز.» دەپ ئېلىنغان بولۇپ، باشقا مەنبەلەردە «ﺋﻪﻣﺪﻯ ﮪﯩﭻ ﻛﯩﺮﻟﻪﺗﻤﯩﮕﻪﻳﻤﯩﺰ، ﭼﯜﻧﻜﻰ ﺗﯜﺭﻛﺘﯘﺭ ﻧﺎﻣﯩﻤﯩﺰ.» دېيىلگەن. بۇ مارشنىڭ 5- ۋە 6-مىسرالىرىدا، «ﻳﺎﺭ ﮪﻪﻣﺪﻩﻡ ﺑﻮﻟﺪﻯ ﺑﯩﺰﻧﯩﯔ ھىممەتىمىز ﺳﻪﻥ ﺋﯜﭼﯜﻥ، قولىمىزدا قۇتۇلۇشقا بار ئىدى ئىمانىمىز.» ئېلىنغان بولۇپ، د ۇ ق تەمىنلىگەن ئەسلى تېكىستتە دېيىلگىنىدەك «ﻳﺎﺭﯗ ﮪﻪﻣﺪﻩﻡ ﺑﻮﻟﺪﻯ ﺑﯩﺰﻧﯩﯔ ﮪﯩﻤﻤﯩﺘﯩﻤﯩﺰ ﺳﻪﻥ ﺋﯜﭼﯜﻥ، ﺩﯗﻧﻴﺎﻧﻰ ﺳﻮﺭﯨﻐﺎﻥ ﺋﯩﺪﻯ ﮪﯩﻤﻤﻪﺕ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺋﻪﺟﺪﺍﺩﯨﻤﯩﺰ.» دەپ ئېلىنغىنى مەنا جەھەتتىن تېخىمۇ مۇۋاپىق دەپ قارالدى.

خۇلاسە قىلىپ ئېيىتقاندا، ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسىدىكى تەتقىقاتچىلار «شەرقىي تۈركىستان ئىستىقلال مارشى» نىڭ يۇقىرىدا كۆرسىتىلگەن ئوخشىمىغان نۇسخىلىرىدىكى ئەسلى تېكىستلىرىنىڭ تىل ئالاھىدىلىكلىرى بىلەن قۇرۇلمىلىرىنى ئۆزئارا سېلىشتۇرۇپ بىرلىكتە مۇھاكىمە يۈرگۈزۈش ئارقىلىق، «شەرقىي تۈركىستان ئىستىقلال مارشى» نىڭ ئەسلى تېكىستلىرىنى تەمىنلىگۈچىلەرنىڭ مارشنى چالا ياكى خاتا ئېسىدە تۇتۇۋېلىش ئېھتىماللىقى سەۋەبىدىن، بىر–بىرىدىن پەرقلىق بولغان «ئىستىقلال مارشى» نۇسخىلىرىنىڭ مەيدانغا كېلىپ چىققانلىقىنى جەزىملەشتۈردى.

ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسىدىكى تەتقىقاتچىلار، «شەرقىي تۈركىستان ئىستىقلال مارشى» دىكى مەمتىلى تەۋپىق ئەپەندىنىڭ تىل ئىشلىتىش ئالاھىدىلىكى، مارشنىڭ قۇرۇلمىسى ۋە ئۇ دەۋرلەردىكى ئۇيغۇر يېزىق تىلىدا سوزۇق تاۋۇشلارنىڭ ئاجىزلاشمايدىغانلىقىدەك يېزىق ئالاھىدىلىكلىرىنى كۆزدە تۇتۇپ، ئاخىرىدا ئىستىقلال مارشىنىڭ تۆۋەندىكى 3 كوپىلىت تېكستىنى «شەرقىي تۈركىستان ئىستىقلال مارشى ئەسلى تېكىستلىرىنىڭ سېلىشتۇرۇلۇپ رەتلەنگەن نۇسخىسى» سۈپىتىدە قوللىنىشقا بولىدىغانلىقى ھەققىدە ھەم پىكىرگە كەلدى ۋە بۇ خىل نۇسخىسىنى قوللىنىش ھەققىدە قارار ئالدى.

«شەرقىي تۈركىستان ئىستىقلال مارشى ئەسلى تېكىستلىرىنىڭ سېلىشتۇرۇلۇپ رەتلەنگەن نۇسخىسى»

ﻗﯘﺭﺗﯘﻟﯘﺵ ﻳﻮﻟﯩﺪﺍ ﺳﯘﺩﻩﻙ ﺋﺎﻗﺘﻰ ﺑﯩﺰﻧﯩﯔ ﻗﺎﻧﯩﻤﯩﺰ،

ﺳﻪﻥ ﺋﯜﭼﯜﻥ ﺋﻪﻱ ﻳﯘﺭتۇمىز، ﺑﻮﻟﺴﯘﻥ فىدا ﺑﯘ ﺟﺎﻧﯩﻤﯩﺰ.

ﻗﺎﻥ كەچىپ ﮪﻪﻡ ﺟﺎﻥ بەرﯨﭗ، ﺋﺎﺧﯩﺮ ﻗﯘرﺗﯘﻟﺪﯗﺭﺩﯗﻕ سەنى،

ﻗﯘرﺗﻘﯘﺯﯗﺷﻘﺎ ﻗﻪﻟﺒﯩﻤﯩﺰﺩﻩ ﺑﺎﺭ ﺋﯩﺪﻯ ﺋﯩﻤﺎﻧﯩﻤﯩﺰ.

* * *

ﻳﯘﺭتۇمىز ﺑﯩﺰ ﻳﯜﺯ-ﻛﯚﺯۈﯕﻨﻰ ﻗﺎﻥ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﭘﺎﻛﯩﺰلەدﯗﻕ،

ﺋﻪﻣﺪﻯ ﮪﯩﭻ ﻛﯩﺮﻟﻪتمەگەﻳﻤﯩﺰ، ﭼﯜﻧﻜﻰ ﺗﯜﺭﻛﺘﯘﺭ ﻧﺎمىمىز.

ﻳﺎﺭﯗ ﮪﻪﻣﺪﻩﻡ ﺑﻮﻟﺪﻯ ﺑﯩﺰﻧﯩﯔ ھىممەتىمىز ﺳﻪﻥ ﺋﯜﭼﯜﻥ،

دۇنيانى سوراغان ئىدى ھىممەت بىلەن ئەجدادىمىز.

* * *

ئاتالارنىڭ ﺟﻪڭلەرى ﺋﯚﭼﻤﻪﻳﺪﯗ ﺗﺎﺭﯨﺦ بەتىدىن،

نەسلى قالدى جەڭگاۋەر، بىز ئۇنىڭ ئەۋلادى بىز.

ﭼﯩﻘﺘﻰ ﺟﺎﻥ ﮪﻪﻡ ﺋﺎﻗﺘﻰ ﻗﺎﻥ، ﺑﻮﻟﺪﻯ ﻳﺎﯞﺩﯨﻦ ﺋﻪﻝ ﺋﺎﻣﺎﻥ،

ﻳﺎشاسۇﻥ ﮪﯩﭻ ﺋﯚلمەسۇﻥ ﮔﯜﺯﻩﻝ ﺋﯩﺴﺘﯩﻘﺒﺎﻟﯩﻤﯩﺰ.

* * *

ﻳﺎشاسۇن، ﻣﯩﯔ ياشاسۇن، ﭘﺎﺭﻻنسۇن ﺋﯩﺴﺘﯩﻘﺒﺎﻟﯩﻤﯩﺰ!

* * *

شەرقىي تۈركىستان مىللىي مارشىنىڭ مۇراسىملاردا ئىشلىتىش ئۈچۈن تەييارلانغان قىسقا مۇزىكىلىق ئەسلى تېكىستى تۆۋەندىكىدەك:

«شەرقىي تۈركىستان ئىستىقلال مارشى ئەسلى تېكىستلىرىنىڭ سېلىشتۇرۇلۇپ رەتلەنگەن نۇسخىسى» يۈزدە يۈز توغرا بولۇشى ناتايىن، ئەمما ھېچ بولمىغاندا ئوخشىمىغان مەنبەلەردىكى ئەسلى تېكىستلەرنى بىر-بىرى بىلەن سېلىشتۇرۇش ۋە مەنا جەھەتتىن ماس كەلمىگەن مىسلارنى تېپىپ چىقىش ئارقىلىق ئەڭ مۇۋاپىق دەپ قارالغىنى رۇياپقا چىقتى. مەسىلىنى بۇ شەكىلدە ھەل قىلىش مىللىتىمىزنىڭ كېلەچىكى ئۈچۈن كۆڭۈل بۆلۈۋاتقان ۋە كۈچ چىقىرىۋاتقان نۇرغۇن كىشىلەرنىڭ ئۈمىدىدۇر.

ئاخىرىدا، مۇھاجىرەتتىكى شەرقىي تۈركىستان تەشكىلاتلىرى ۋە ئاكتىپ ئۇيغۇر پائالىيەتچىلەرنىڭ تاراتقۇ ۋە مەتبۇئاتلاردا «شەرقىي تۈركىستان ئىستىقلال مارشىنىڭ ئەسلى تېكىستى» نى قوللانغاندا، ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى تەرىپىدىن تەييارلانغان «شەرقىي تۈركىستان ئىستىقلال مارشى ئەسلى تېكىستلىرىنىڭ سېلىشتۇرۇلۇپ رەتلەنگەن نۇسخىسى» نى قوللىنىشقا ۋە پائال ئومۇملاشتۇرۇش ئۈچۈن ئەمەلىي خىزمەتلەرنى ئىشلەش ۋە كەڭ تەشۋىق قىلىشقا چاقىرىق قىلىمىز.

ھۆرمەت بىلەن: –

ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى ئاكادېمىكلار كېڭىشى

2018-يىلى 7-ئاينىڭ 5-كۈنى، ئىستانبۇل

پايدىلانغان مەنبەلەر:

[1] ﺩ ﺋﯘ ﻕ ﻧﯩﯔ «ﺋﯩﺴﺘﯩﻘﻼﻝ ﻣﺎﺭﺷﻰ ﻣﯘﻛﺎﭘﺎﺗﻰ» ﺋﯚﺗﻜﯜﺯﯛﺵ ﭼﺎﻗﯩﺮﯨﻘﻰ، «د ۇ ق ئورگان تورى»  http://www.uyghurcongress.org/uy/?p=35434 (ئېرىشىلگەن ۋاقتى 2018-يىلى 04-ئىيۇل)

[2] شەرقىي تۈركىستان جۇمھۇرىيىتى رەسمى دۆۋلەت ئىستىقلال مارىشى «ش ت ج سۈرگۈن ھۆكۈمىتى يوتىيۇب قانىلى»  https://www.youtube.com/watch?v=0MMIT7XWcfQ&t=81s (ئېرىشىلگەن ۋاقتى 2018-يىلى 04-ئىيۇل)

[3] يورۇق ساھىللار 8-سان «ئەركىن ئاسىيا رادىئوسى ئۇيغۇر بۆلۈمى»  https://www.rfa.org/uyghur/yoruq-sahillar/yoruq-sahillar-10032011115409.html (ئېرىشىلگەن ۋاقتى 2018-يىلى 04-ئىيۇل)

[4] مىللىي ئارمىيىنىڭ مارشى «ۋىسال سىتودىيىسى تورى»  http://www.wisalstudio.com/uy/readpost.php?id=790 (ئېرىشىلگەن ۋاقتى 2018-يىلى 04-ئىيۇل)

[5] مۇسا تۈركىستانى، «ئۇلۇغ تۈركىستان پاجىئەسى» نامىلىق كىتابىنىڭ 58-بېتىدە مەرغىلانلىق تۇرغۇنجان ئابدۇرېھىم ئوغلى تولۇئىي تەمىنلىگەن قۇتۇلۇش شېئىرى https://www.elkitab.org/wp-content/uploads/2017/06/FAJIE.pdf (ئېرىشىلگەن ۋاقتى 2018-يىلى 04-ئىيۇل)

***

ھۆججەتنىڭ PDF شەكلى: «شەرقىي تۈركىستان ئىستىقلال مارىشىنىڭ ئەسلى تېكىستى» ھەققىدە

***

يازغۇچى ھەققىدە

ماقالە سانى : 1194

ئاكادېمىيە ئورگان تورى ©

ئۈستىگە قايتىش