You Are Here: Home » تارىختىن تامچە » ئەخمەتجان قاسىمىنىڭ ئېنگلىزتىلى ئۆگىنىشى

ئەخمەتجان قاسىمىنىڭ ئېنگلىزتىلى ئۆگىنىشى

تەييارلىغۇچى: تاران ئۇيغۇر

ئىلاۋە: ھۆرمەتلىك ئوقۇرمەن. مەرھۇم رەھبىرىمىز ئەخمەتجان قاسىمىنىڭ ئۆز ھاياتىدا ئانا تىلىنى پىششىق ئىگەللىگەن بىر ناتىق بولۇشتىن باشقا يەنە، قېرىنداش تۈركىي خەلقلەرنىڭ تىللىرىنى ۋە روسچە ۋە خىتايچەدىن ئىبارەت چەتئەل تىللىرىنىمۇ بىلىدىغانلىقىدىن خەۋەردارمىز. ئەمما ئەخمەتجان قاسىمىنىڭ ئېنگىلىزتىلىدىن ساۋادى يوق بولۇپ، بىرلەشمە ھۆكۈمەت قۇرۇلغاندىن كېيىن، غەرب مەتبۇئاتلىرى ۋە ئۈرۈمچىدىكى ئامېرىكا ۋە ئەنگىلىيە كونسۇلخانالىرىدىكى خادىملار بىلەن سۆھبەت قۇرۇشتا قىيىنچىلىق بولغان ئىدى. 1947-يىلى ئىيۇلدا ئامېرىكالىق مۇخبىر پەگىي پاركىر خانىم ئەخمەتجان قاسىمىنى ئۈرۈمچىدە زىيارەت قىلغاندا، تىل قىيىنچىلىقى سەۋەبىدىن ئىككەيلەن روسچە-ئېنگىلىزچە لۇغەتلەرنىڭ ياردىمىدە سۆھبەتلەشكەنلىكى يېزىلىدۇ. ئۆمرىنىڭ ئاخىرقى يىللىرى، يەنى ئۆلكىلىك بىرلەشمە ھۆكۈمەت بۇزۇلۇپ، شەرقىي تۈركىستان جۇمھۇرىيىتى تەرەپتىن بارغان خادىملار ئىلىغا چېكىنگەندىن كېيىن، ئەخمەتجان قاسىمى ئەپەندىنىڭ يەنە ئۇستاز تۇتۇپ ئېنگىلىزتىلى ئۆگىنىشكە باشلىغانلىقى ھەققىدە ئۇچۇرلار مەۋجۇت. مانا شۇلارنىڭ بىرى سۈپىتىدە ئابدۇراھمان ئەبەي ئەپەندى يازغان «ئەخمەتجان قاسىمى ھەققىدە ھېكايىلەر» ناملىق كىتابنىڭ 1-قىسىمىدىكى بىر پارچە ھېكايەنى سىلەرگە سۇندۇم.


ئىنقىلابنىڭ ئېھتىياجى – خەلقنىڭ ئېھتىياجى

          غازى ئەمەت سىزغان بۇ ھېكايە ھەققىدىكى قىستۇرما رەسىم

ئەخمەتجان قاسىمى دائىم ئۇيغۇرلارنىڭ «بىلەكلىك بىرنى يېڭەر، بىلىملىك مىڭنى يېڭەر» دېگەن ماقالىنى ئېغىزدىن چۈشۈرمەيتتى ۋە داۋاملىق مۇشۇ ماقال ئارقىلىق ئۆزىگە ۋە باشقىلارغا ئىلھام بېرەتتى. ئۇ خىزمىتى قانچە ئالدىراش بولسىمۇ ۋاقت چىقىرىپ ئەستايىدىل ئۆگىنەتتى ۋە كىتاب كۆرەتتى.

ئۇ روسچە، تاجىكچە، ئۆزبېكچە، قازاقچە، خەنزۇچە (خىتايچە) تىللارنى بىلەتتى. ئۇنىڭ بىر ئۆيىگە پۈتۈنلەي كىتاب جازىسى قويۇلغان بولۇپ، بۇ جازىغا ماركىس، ئېنگىلىس، لېنىن، ستالىن ئەسەرلىرى ۋە ھەر خىل ئەدەبىي، پەننىي كىتابلار تىزىلغان ئىدى. ئۇ ئۆز بىلىمىگە قانائەت قىلماي، يەنە ئېنگىلىزچە ئۆگىنىشكە بەل باغلىدى. ئۇ ئاخىرى ئېنگىلىزچە دەرس بېرەلەيدىغان بىر ئوقۇتقۇچىنى تاپتى. ئۇ بۇ ئوقۇتقۇچىدىن ھەپتىسىگە ئون نەچچە سائەت دەرس ئاڭلايتتى ۋە تاپشۇرۇقلارنى ئەستايىدىل ئىشلەيتتى.

ئۇ ئالتە ئاي جاپالىق ئۆگىنىش ئارقىلىق ئېنگىلىزچىدىن خېلى ساۋات چىقىرىپ قالدى. 1949-يىلى 8-ئايدا بېيجىڭغا مېڭىشتىن ئىلگىرى ئېنگىلىزتىلى ئوقۇتقۇچىسى ئىمتىھان قەغىزىنى ئۇنىڭغا تاپشۇرۇۋېتىپ:

–  بۇ قېتىمقى ئىمتىھاننى خېلى ياخشى بېرىپسىز،-دېدى. دەل شۇ چاغدا ئەخمەتجان قاسىمىنىڭ بىر دوستى كىرىپ كەلدى.

– ئەپەندىم، روسچە، خەنزۇچە (خىتايچە) تىللارنى بىلىدىكەنسىز. خىزمىتىڭىز شۇنچە ئالدىراش تۇرۇپ يەنە ئېنگىلىزچە ئۆگىنىپ نېمە قىلارسىز؟-دېدى ئۇ ئەخمەتجان قاسىمىنىڭ سالامەتلىكىگە كۆيۈنگەن ھالدا.

ئەخمەتجان قاسىمى مۇلايىمغىنە كۈلۈمسىرەپ:

راست ئىنقىلاب تېخى ئالدىمىزدا. ئۇ بىزدىن بىلىم ۋە تېخنىكىنى تەلەپ قىلىدۇ. بىز يۇرتىمىزنى گۈللەندۈرۈش ئۈچۈن چەتئەللەرنىڭ ئىلغار تېخنىكىسىنى كۆپلەپ ئىمپورت قىلىشىمىز كېرەك. بۇنىڭ ئۈچۈن روسچە، خەنزۇچە (خىتايچە) تىل-يېزىقلار كۇپايە قىلمايدۇ. ئېنگىلىز تىلىنى ئۆگىنىپ بولغاندىن كېيىن نېمىسچە، ئەرەبچە تىل يېزىقلارنىمۇ ئۆگىنىمەن. بۇ ئىنقىلابنىڭ ئېھتىياجى، خەلقنىڭ ئېھتىياجى،-دېدى ھېلىقى دوستىنىڭ مۈرىسىگە ئۇرۇپ تۇرۇپ.

مەنبە: «ئەخمەتجان قاسىمى ھەققىدە ھېكايىلەر» 1-قىسىمى، ئابدۇراھمان ئەبەي،خەلق نەشىرىياتى، 1984-يىلى مارت 1-نەشىرى، 1984-يىلى ئىيۇل 1-بېسىلىشى.

ئەسكەرتىش: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى تور بېتىدىكى يازمىلار ئاپتورنىڭ ئۆزىنىڭ كۆز-قارىشىغا ۋەكىللىك قىلىدۇ. تور بېتىمىزدىكى يازمىلارنى مەنبەسىنى ئەسكەرتكەن ھالدا كۆچۈرۈپ كەڭ تارقىتىشقا بولىدۇ.

ئاكادېمىيە ئورگان تورى ©

Scroll to top