You Are Here: Home » ئەدەبىيات گۈلزارى » «يول» ناملىق روماندىكى ماقال – تەمسىللەر

«يول» ناملىق روماندىكى ماقال – تەمسىللەر

«يول» ناملىق روماندىكى ماقال – تەمسىللەر

ھەبىبۇللا ئابلىمىت

«يول» ناملىق روماننىڭ بەدىيلىگىنى تېخىمۇ ئاشۇرۇش ۋە ئىستىلىستىكا ۋاستىلەردىن تولۇق پايدىلىنىپ ئىبارىلەش كۈچىنى يۈكسەلدۇرۇش ھەمدە تىل بايلىقىمىزنى تېخىمۇ بېيىتىش ئۈچۈن، نۇرغۇن شېئىر، قوشاق ۋە ھېكمەتلىك سۆزلەرنى ئىشلەتكەندىن باشقا يەنە تەخمىنەن 100 يېقىن ماقال – تەمسىل ئىشلىتىلگەن. بۇلارنىڭ ئىچىدە «تۈركىي تىللار دىۋانى» دىكى ماقال – تەمسىللەرنىڭ سانى تەخمىنەن 66 گە يېتىدۇ. بۇلاردىن باشقا يەنە خەلقىمىزنىڭ ئۇزاق مۇددەتلىك تۇرمۇش بىلىملىرى ئاساسىدا شەكىللەنگەن قىممەتلىك ئوي-پىكىرلىرى مۇجەسسەملەنگەن ماقال – تەمسىللەردىن 30 دىن ئارتۇقى قوللىنىلغان.

«تۈركىي تىللار دىۋانى» نىدىن ئېلىنغان ماقال – تەمسىللەر:

1. قۇش قانىتى بىلەن، ئەر ئېتى بىلەن.

2. ئېغىلدا ئوغلاق تۇغۇلسا، ئېرىقتا ئوتى ئۈنەر.

3. ھەرقانچە ئەخمەق بولسىمۇ، ھەمراھ ياخشى. ھەرقانچە ئەگرى بولسىمۇ، يول ياخشى.

4. مېھمان كەلسە قۇت كېلەر.

5. كېڭەشلىك ئىش ئۈزلىشار، كېڭەشسىز ئىش بۇزۇلار.

6. تۈلكە ئۆز ئىنىگە ئۈرسە، قوتۇر بولۇر.

7. قورال تەييارلانسا، قۇلۇنلۇق بولار. قورالنى ئۇنۇتسا، تۇتقۇن بولار.

8. تاي ئات بولسا ئات تىنۇر. ئوغۇل ئەر بولسا ئاتا تىنۇر.

9. كۈندە يېرىق يوق، بەگدە يېنىۋېلىش يوق.

10. ئوۋچى قانچە ھىلە بىلسە، ئېيىقمۇ شۇنچە يول بىلىدۇ.

11. ئىم بىلسە، ئەر ئۆلمەس.

12. ھېلە بىلەن ئارسلان تۇتۇلار، كۈچ بىلەن قارانچۇقمۇ تۇتۇلماس.

13. ئاچ نېمە يېمەس، توق نېمە دېمەس.

14. ئادەمگە مۇڭ تېگەر، تاغ تۇمشىقىغا يەل تېگەر.

15. گۆرىستاندا ئۆي بولماس، توپىلاڭ يەردە ئوۋ بولماس.

16. ئۈمىد يوق يەردە ئات چاپمايدۇ.

17. ئەمىر تۆمۈرنى كېسەر.

18. دالىدا بۆرە ھۇۋلىسا، ئۆيدە ئىتنىڭ باغرى تارتىشار.

19. ئارسلان ھۈكۈرسە ئاتنىڭ ئايىغى كالۋالىشىدۇ.

20. قايناپ-تېشىپ تۇرغان دەريا كېچىكسىز بولماس.

21. ئەل قالار، ئادەت قالماس.

22. قېرى بۈركۈتنىڭ تۇخۇمىدىن چىققان باراق ئىتتەك.

23. تاتنىڭ كۆزىگە ئۇر، تىكەننىڭ تۈۋىگە.

24. يىلان يارپۇزدىن قاچىدۇ. ئۇ نەگە بارسا، يەنە يارپۇزغا دۈچ كېلىدۇ.

25. يەر باستۇرۇقى تاغ، خەلق باستۇرۇقى بەگ.

26. ئېگىر بولسا ئەر ئۆلمەس.

27. ئەندىز بولسا، ئات ئۆلمەس.

28. ئەلىمچى ئارسلان، بېرىمچى چاشقان.

29. قۇلان پادىسى يول باشلىغۇچىسىز بولماس.

30. ئىتلارنىڭ ھۆكۈمى بولسا، بۆرىلەرنىڭمۇ بىر تۆرەسى بار.

31. بېلىقنىڭ ئۆزۈ سۇدا، كۆزى تاشقىرىدا.

32. ئادەم بالىسىنىڭ ئالىسى ئىچىدە، ھايۋاي بالىسىنىڭ ئالىسى تېشىدا.

33. ئىچى پۇشمىسا بوز قۇش تۇتار، ئالدىرمىسا ئاق قۇش تۇتار.

34. بويۇن تاۋلىق قىلسا، بوينى زەنجىرلىنىدۇ.

35. ئات قاشقىسى ئاي بولماس.

36. زامان تاغ بېشىنى چەنلەپ ئوق ئاتسا، تاغ بېشىمۇ پارە-پارە بولۇپ كېتىدۇ.

37. ساقىلى بىلەن ئويناشقان، ئېڭىكىنى كىسىۋاپتۇ.

38. گۈل ئېچىلسا شامال توزىتار، كۈن چىقسا بۇلۇتلار توسار.

39. قاغىنىڭ قېرىسىنى كىم بىلەر، كىشىنىڭ ئالىسىنى كىم تاپار.

40. قۇرۇق قوشۇق ئېغىزغا يارىماس، قۇرۇق سۆز قۇلاققا.

41. ھەي ئۇيغۇر، ياغاچ كەتسەڭ ئۇزۇن كەس، تۆمۈر كەتسەڭ قىسقا.

42. چاقماق چۈشسە ئوت تۇتىشار، سۆز ئاڭلىتىلسا مەقسەت بىلىنۇر.

43. تىكمىگۈچە ئۈنمەس، تىلىمىگىچە تېپىلماس.

44. سۆكۈشۈپ ئۇرۇشار، ئارىدا تون تىتىلار.

45. يىراقتىكى سۇ بىلەن يېقىندىكى ئوتنى ئۆچۈرگىلى بولمايدۇ.

46. ئىككى بۇغرا ئېكىشەر، ئارىدا كۆكۈيۈن يانچىلار.

47. كىم تۈتۈن قوپۇرسا، ئۆزۈ ئىسلىنۇر.

48. ئۇچرىغانلا كىشى ئۆز بولماس، يات بىلەن تۇققان بىر بولماس.

49. ئارپىسىز ئات قىر ئاشالماس، ياردەمچىسىز ئالپ سەپنى يىمىرەلمەس.

50. ياتنىڭ ياغلىق لوقمىسىدىن ئۆزىنىڭ قانلىق مۇشتى ياخشى.

51. ئەرنىڭ سۆزى بىر، ئېگەرنىڭ كۆكى ئۈچ.

52. كالنى سويۇپ قۇيرۇقىغا كەلگەندە پىچاقنى سۇندۇرۇپ قويۇپتۇ.

53. ئات يولدا، يىگىت جەڭدە بىلىنىدۇ.

54. بۆرىنىڭ ئورتاق، قۇزغۇننىڭ دەرەخ بېشىدا.

55. ھاجىم! تاغ تاغقا قوۋۇشماس، ئادەم ئادەمگە قوۋۇشۇر.

56. بىر تۈلكىنىڭ تېرىسى ئىككى قېتىم سويۇلمايدۇ.

57. قۇياش يىراق بولسىمۇ، ئاپتىپى يېقىن.

58. ئۆچمەن ئۆچمەننى كۆرسە كۆزلىرى چاقناپتۇ.

59. ئات باشىغا كۈن چۈشسە يۇگەن بىلەن سۇ ئىچەر، ئەر باشىغا كۈن چۈشسە ئۆتۈك بىلەن سۇ كېچەر.

60. ئىتنىڭ خوجاسى بولسا، بۆرىنىڭمۇ تەڭرىسى بار.

61. بۇركۇتنى ئۆلتۈرگەن ئۇنىڭ پىيىدا ياسالغان ئوق.

62. ئەل ئۈمىدىنى ئەل ئاقلا، ئەر داڭقىنى ئەل ساقلار.

63. يېلىقسىمۇ ياغ ياخشى، كۆيدۇرسىمۇ كۈن ياخشى.

64. يالغۇز ئاتنىڭ چېڭى چىقماس، چېڭى چىقسىمۇ داڭگقى چىقماس.

65. تېزەك قاردا يانماس، ياخشى-يامان قېتىلماس.

66. تاغنى ئوقرۇق بىلەن ئەگكىنى بولماس، دېڭىزنى قېيىق بىلەن بۆگكىلى بولماس.

ئادەتتە خەلقىمىز ئىچىدە تارقىلىپ يۈرگەن ماقال – تەمسىللەر ۋە ھېكمەتلىك سۆزلەردىن تۆۋەندىكىلەر قوللىنىلغان:

1. تۆمۈر تاۋلانغاندا كۆمۈر تۇگدى، ئەقىل تاۋلانغاندا ئۆمۈر.

2. قاراقاشلىقلارنىڭ ئالىنى قارا، لوپلۇقنىڭ گەدىنى قارا.

3. ئەڭ ئىشتىك قىلىچ بولسا ئەڭ ئۇلۇغ ئوتتا تاۋلانغان ۋە ئەڭ كۆپ بازغان يېگەن قىلىچتۇر.

4. ياخشى ئىت ئۆلۈكىنى كۆرسەتمەس.

5. ئىنساننى ئۆلۈمدىن ئەجەل قوغدايدۇ.

6. تۇڭگاندىن دوستۇڭ بولسا ئاي پالتاڭ يېنىڭدا بولسۇن.

7. گال پىچاق بىلەن ئۇزۇن مەزگىل غىداۋەرسە، كاللىنىڭ كېسىلگەنلىگىنىمۇ تۇيماي قالىدۇ.

8. مېنى چاقمىغان يىلان، مىڭ يىل ياشىسۇن.

9. ۋاپاغا جاپا بارمۇ دېسە، ئىزدىسەڭ تېپىلار.

10. شام بولۇش ئۇنچە ئاسان ئەمەس. چۈنكى ئەتراپنى يورۇتۇش ئۈچۈن ئالدى بىلەن ئۆزەڭ كۆيۇشۇڭ كېرەك.

11. بەختسىز قۇدۇققا چۈشسە، قۇم ياغار.

12. بىر پاي ئوق بىلەن ئىككى قۇشنى تەڭ ئاتقاندەك.

13. ئۆتنە ئالغان پىچاق بىلەن ئادەم ئۆلتۈرۈش.

14. خەق ئۇسسىغاندا بۇلاق ئىدۇق، بىز ئۇنسىغاندا دەريا قۇرۇق.
15. ئايرىلىقتا زىلۋەت، بىرلىكتە نۇسرەت باردۇر.

16. بۆدۈننىڭ ئۆيى يوق، نەرگە بارسا ۋىتۋالداق.

17. كۆتۈرەلمىسەڭ ساڭگىلتىۋال.

18. بىرىنچى بايلىق تەن ساغلىقلىقى، يەنە بىر بايلىق بولسا ياخشى بىر قىزغا ئۆيلىنىشتۇر.

19. رىمدىن قوغلاپ چىقىرىلساڭ، رىمنىڭ سىرتىدا ياشايسەن خالاس.

20. كۆيگەندىن كۆنەك يامان.

21. تىرىسىنى تىگىشتۇرمىگەن يىلان ئۆلۈمگە مەھكۇم.

22. ياخشى تاماق ئىشىپ قالغىچە، يامان قوساق يېرىلىپ كەتسۇن.

23. چىراق تۆۋى قاراڭغۇ.

24. دۈشمىنىمنىڭ دۈشمىنى، مېنىڭ دوستۇم.

25. قەلەم قىلىچتىن كەسكىندۇ.

26. ئەمەلىدىن قورقما، ئېلىمىدىن قورق.

27. ياخشى بىر يازغۇچى ئەسلىدە ئۇستا بىر سۇيقەسچىدۇر.

28. تۇپراققا سۇ تۆكۈلسە لاي بولىدۇ، قان تۆكۈلسە ۋەتەن بولىدۇ.

29. ئاسماندا قانچە بۇلۇت بولسا، يەردىمۇ شۇنچە گۈل بار.

30. بۆرىنى تۆت پۇتى باقىدۇ.

ئەسكەرتىش: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى تور بېتىدىكى يازمىلار ئاپتورنىڭ ئۆزىنىڭ كۆز-قارىشىغا ۋەكىللىك قىلىدۇ. تور بېتىمىزدىكى يازمىلارنى مەنبەسىنى ئەسكەرتكەن ھالدا كۆچۈرۈپ كەڭ تارقىتىشقا بولىدۇ.

ئاكادېمىيە ئورگان تورى ©

Scroll to top