You Are Here: Home » ئومۇمى » شەرقىي تۈركىستان ۋەكىللىرى: سالاھىيىتىمىزنى ئۆزگەرتىش ھەققىمىز يوق!

شەرقىي تۈركىستان ۋەكىللىرى: سالاھىيىتىمىزنى ئۆزگەرتىش ھەققىمىز يوق!

تەرجىمە قىلىپ تەييارلىغۇچى: تاران ئۇيغۇر

ئىلاۋە: ھۆرمەتلىك ئوقۇرمەن، مەزكۇر يازما ئامېرىكا دۆلەت ئىشلىرى مەھكىمىسى (تاشقىي ئىشلار مىنىستېرلىقى) ئارخىپلىرىدىكى شەرقىي تۈركىستان جۇمھۇرىيىتى ۋە خىتاي گومىنداڭ ھۆكۈمىتى ئارىسىدىكى تېنچلىق سۆھبىتىگە ئائىت بىر پارچە تېلىگراممادىن تەرجىمە قىلىنىپ تەييارلاندى. مەزكۇر تېلىگرامما تېنچلىق سۆھبىتى ھەققىدىكى تۇنجى غەيرىي رەسمىي ئۇچرىشىشلار ئېلىپ بېرىلىۋاتقاندا ئەينى چاغدىكى ئامېرىكانىڭ ئۈرۈمچىدە تۇرۇشلۇق كونسۇلى روبېرت ۋارد (Robert Ward)تەرىپىدىن تەييارلانغان بولۇپ، شەرقىي تۈركىستان جۇمھۇرىيىتى ۋەكىللىرىنىڭ ئۆز سالاھىيەتلىرىنى قانداق شەكىلدە بايان قىلغانلىقى ۋە خىتاي ھاكىمىيىتى، بولۇپمۇ سوۋېت ئىتتىپاقىنىڭ ئىپادىسىنى كۆرگەندىن كېيىنكى دەسلەپكى ئىنكاسلىرى ھەققىدە مۇھىم بىرىنچى قول مەلۇمات بىلەن تەمىنلەيدۇ. بۇ ھەقتىكى ئۇچۇرلار خىتاي گومىنداڭ ئارخىپلىرىدىمۇ يېزىلغان بولۇپ، مەزكۇر تېلىگراممىدىن خىتاي تەرەپنىڭ شەرقىي تۈركىستان ۋەكىللىرىنىڭ مەيدانىنى مەقسەتلىك ھالدا تولىمۇ يۇمشاق قىلىپ كۆرسەتكەنلىكىنى بىلىش مۇمكىن. ۋەكىللىرىمىز تۇنجى ئۇچرىشىشتا «شەرقىي تۈركىستان جۇمھۇرىيىتى ۋەكىللىرى» دېگەن سالاھىيىتىدىن ۋاز كەچمىگەن. ئەكىسچە، ئۆزلىرىگە بۇندىن باشقا سالاھىيەت بىلەن سۆھبەت قىلىش ھوقۇقى بېرىلمىگەنلىكىنى ئېنىق ئېيتىپ، غۇلجاغا قايتىپ يوليورۇق ئالىدىغانلىقىنى بىلدۈرگەن. بۇندىن باشقا مەزكۇر تېلىگراممادا سوۋېت ئىتتىپاقىنىڭ ئۆزلىرى باشتىن ئاخىرى قوللىغان شەرقىي تۈركىستان جۇمھۇرىيىتى ھۆكۈمىتىنى تونۇمايدىغانلىقىنى بۇ ۋاقتقا كەلگەندىلا ئوچۇق ئاشكارە ئېيتقانلىقى كۆرسىتىلىدۇ. مشەرقىي تۈركىستان مۇستەقىللىق مەسىلەسىنى تېنچ يول بىلەن ھەل قىلىش ئۈچۈن ئۈرۈمچىگە كەلگەن ۋەكىللىرىمىزنىڭ تۇنجى غەيرىي رەسمىي ئۇچرىشىشلاردا قانداق ئېغىر زەربىگە ئۇچرىغانلىقى ۋە قانداق پاسسىپ ۋەزىيەت ئاستىدا كېيىنكى قەدەمدىكى سۆھبەتلەرنى داۋام قىلغانلىقىنى تەسەۋۋۇر قىلىشىمىزغا مەزكۇر ئالاقەنىڭ ئاز-تولا پايدىسى بولۇپ قالسا ئەجەب ئەمەس.  


تېنچلىق سۆھبىتى ئۈچۈن ئۈرۈمچىگە كەلگەن شەرقىي تۈركىستان جۇمھۇرىيىتى ۋەكىللىرى، 1945-يىلى ئۆكتەبىر

 

ئامېرىكا دۆلەت ئىشلىرى كاتىپىنىڭ خىتايدىكى ۋەكىلى (روبېرتسون)

چۇڭچىڭ، 1945-يىلى 27-ئۆكتەبىر چۈشتىن كېيىن سائەت 5:00

1879-نۇمۇر. ۋاردنىڭ 19-ئۆكتەبىر كۈنى ئەۋەتكەن ئەمما كېچىكىپ تەگكەن تېلىگراممىسىدا (بىر تېلىگراممانىڭ ھازىرغىچە ئىز دېرىكى يوق) شۇلار بايان قىلىنغان:

ھۆكۈمەتنىڭ غەيرىي رەسمىي خادىملىرى ۋە قوزغىلاڭچىلار ۋەكىللىرى ئارىسىدا 15-ئۆكتەبىر كۈنى ئۆتكۈزۈلگەن غەيرىي رەسمىي مۇزاكىرەدىن شۇلار بىلىندىكى، قوزغىلاڭچىلار ئۆزلىرىنى «شەرقىي تۈركىستان جۇمھۇرىيىتى»نىڭ ۋەكىللىرى دەپ قارايدىكەن ۋە خىتاي ۋەكىللىرى بىلەن باراۋەر ئورۇندا ئالاقە قىلىشنى كۈتىدىكەن. گېنىرال جاڭ جىجۇڭ سوۋېت باش كونسۇلى بىلەن 16-ئۆكتەبىردىكى سۆھبىتىدە شۇنى ئېنىق كۆرسەتتىكى، خىتاي تەرەپ قوزغىلاڭچىلار ۋەكىللىرى بىلەن ئۇلارنىڭ ھۆكۈمىتىنى ئېتىراپ قىلىدىغان دەرىجىدىكى مەۋقەدە تۇرۇپ ئالاقە قىلالمايدىكەن. سوۋېت باش كونسۇلى قوزغىلاڭچىلار ۋەكىللىرىگە بۇ ئۇچۇرنى يەتكۈزۈشكە مەسئۇل بولغان، ۋە تاشقىي ئىشلار مىنىستېرلىقىنىڭ ئالاھىدە ۋەكىلىنىڭ ئېيتىشىچە، سوۋېت باش كونسۇلى ئۇلارغا ئۇلارنىڭ ھۆكۈمىتىنى خىتاي تەرەپ تونۇمايلا قالماستىن، سوۋېت تەرەپمۇ تونۇمايدىغانلىقىنى بىلدۈرگەن. (ئالاھىدە ۋەكىلنىڭ ۋاردقا 18-ئۆكتەبىر بىلدۈرۈشىچە سوۋېت باش ئەلچىسىنىڭ 17-سېنتەبىردىكى خىتاي تاشقىي ئىشلار مىنىستېرلىقىغا ئەۋەتكەن ئۇلارنىڭ ياردەم تەلەپلىرىنى قۇبۇل قىلغانلىق ھەققىدىكى ئەسلەتمىسىدە خىتاي تەرەپنىڭ سۆھبەت ئۆتكۈزۈشنىڭ شەرتلىرى ھەققىدىكى مەيدانى قەيت قىلىنغان بولۇپ، خىتاي تەرەپ بىر مۇستەقىل دۆلەتنىڭ ۋەكىللىرى بىلەن سۆھبەتلىشىشنى تەشەببۇس ۋە پىلان قىلمايدىغانلىقى، پەقەت قوزغىلاڭ كۆتۈرگەن رايوننىڭ ۋەكىللىرىنى قۇبۇل قىلىدىغانلىقىنى بىلدۈرگەن).

قوزغىلاڭچىلار ۋەكىللىرى قارىماققا تولىمۇ ئۈمىدسىزلەنگەن ۋە ئۇلارغا ھۆكۈمەت تەرىپىدىن بېرىلگەن كۆرسەتمەگە ئاساسەن ئۇلارنىڭ بۇ خىل شەرتلەر ئاستىدا سۆھبەت ئۆتكۈزۈش ھوقۇقى يوق ئىكەنلىكىنى، شۇنىڭ ئۈچۈن ئۆزلىرىنىڭ غۇلجاغا قايتىپ، يېڭىدىن يوليورۇق ئېلىشى كېرەك ئىكەنلىكىنى ئېيتقان. گېنىرال جاڭ جىجۇڭ، سوۋېت باش كونسۇلى ۋە خىتاي تاشقىي ئىشلار مىنىستېرلىقىنىڭ ئالاھىدە ۋەكىلى ئۇلارنىڭ قايتىشىغا قوشۇلغان. ۋارد 19-ئۆكتەبىر كۈنى ئېچىلماقچى بولغان يىغىنلار يەنە باشقىچە ھەل قىلىش ئۇسۇللىرىنى ئوتتۇرىغا چىقىرالمىسا، سۆھبەتنىڭ «توختىتىلدى» دەپ قارىلىدىغانلىقىنى بىلدۈردى.

ۋاردنىڭ 21-ئۆكتەبىر كۈنى دوكلات قىلىشىچە، گەرچە قوزغىلاڭچىلار ۋەكىللىرى ئۈرۈمچىگە قايتىشنى پىلانلاۋاتقان بولسىمۇ، ئۇلارنىڭ غۇلجاغا قايتىپ كېتىشى سۆھبەتنىڭ بۇزۇلغانلىقى ۋە ۋەزىيەتنىڭ بارا-بارا يامانلىشىپ كېتىشىدىن دېرەك بېرىشى مۇمكىن ئىكەن. ۋاردنىڭ ئېيتىشىچە، خىتايلارنىڭ ئۈرۈمچىدىن قېچىشى بۇرۇنقىدىن ئاستىراق سۈرەتتە بولسىمۇ، ئىزچىل داۋام قىلماقتا. قوزغىلاڭچىلارنىڭ شىخۇدا تەييارلىقلارنى كۈچەيتىۋاتقانلىقى ھەققىدە گەپ-سۆزلەر بار.

ۋارد 24-ئۆكتەبىر كۈنى قوزغىلاڭچىلار ۋەكىللىرىنىڭ 22-ئۆكتەبىر كۈنى 10 كۈن ئىچىدە قايتىپ كېلىشى مۇمكىن ئىكەنلىكىنى ئېيتىپ، غۇلجاغا قاراپ يۈرۈپ كەتكەنلىكىنى دوكلات قىلدى. گېنىرال جاڭ جىجۇڭ ئۈرۈمچىدە قالغان بولۇپ، ۋاردنىڭ ئېيتىشىچە، خىتاي خادىملارنىڭ ئۆزىگە بولغان ئىشەنچى ناھايىتى يۇقىرىدەك كۆرۈنمەكتە ئىكەن.

– روبېرتسون (Robertson)


شەرقىي تۈركىستان جۇمھۇرىيىتى سۆھبەت ۋەكىللىرىنىڭ سالاھىيەت گۇۋاھنامەسى (تەقلىد)

ئۈچ ۋىلايەت ۋاقتلىق ھۆكۈمىتى ۋەكىللىرى ئۆيلىرىدىن چىقىشىپ، ۋاقلىق ھۆكۈمەت زالىغا يىغىلىپتۇ. يولداشلار بىلەن خوشلىشىپ، ۋاقتلىق ھۆكۈمەت ۋەكىللىرىنىڭ رەسىملىرى چاپلانغان يېشىل تاشلىق ۋەكىللىك گۇۋاھنامىلىرىنى ئېلىپ، ماشىنا بىلەن ئۈرۈمچىگە قاراپ يولغا چىقىپتۇ. – «ئەخمەت ئەپەندىنى ئەسلەيمەن». ماھىنۇر قاسىمى، 321-بەت

ئامېرىكانىڭ ئۈرۈمچىدىكى سابىق كونسۇل روبېرت ۋارد (Robert Ward) ئەپەندى

مەزكۇر تېلىگراممانىڭ ئەسلى نۇسخاسى:

ئۇلانما:https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1945v07/d748

ئەسكەرتىش: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى تور بېتىدىكى ئەسەرلەر ئاپتورنىڭ ئۆزىنىڭ كۆز-قارىشىغا ۋەكىللىك قىلىدۇ. تور بېتىمىزدىكى ئەسەرلەرنى مەنبەسىنى ئەسكەرتىش شەرتى بىلەن كۆچۈرۈپ كەڭ تارقىتىشقا بولىدۇ.

ئاكادېمىيە ئورگان تورى ©

Scroll to top